Ben je uitgeput, vergeetachtig, sneller angstig of ineens overprikkeld? Denk niet te snel dat het een burn-out is. Bij vrouwen vanaf ongeveer 40 jaar kunnen hormonale veranderingen verrassend veel dezelfde klachten geven. Dit zijn de vroege overgangssymptomen die vaak over het hoofd worden gezien.
Je hebt altijd prima geslapen, maar ligt nu ineens uren wakker. Op je werk staar je naar een scherm omdat je niet meer weet wat je ook alweer wilde doen. Je bent sneller geïrriteerd, voelt je emotioneel en soms bonst je hart zonder duidelijke aanleiding.
Wat is er met me aan de hand?
Misschien denk je aan stress. Of aan een burn-out. En dat is begrijpelijk.
Maar als je ergens tussen de 35 en 50 bent, kan er óók iets anders spelen: de eerste fase van de overgang, de perimenopauze.
En die begint lang niet altijd met een opvlieger.
Vroege overgang: het begint niet altijd met opvliegers
Bij de overgang denken veel vrouwen aan een herkenbaar beeld: een vrouw van rond de vijftig die plotseling hevig gaat transpireren.
In werkelijkheid kan de overgang al veel eerder beginnen. De periode waarin de hormoonhuishouding begint te veranderen, noemen we de perimenopauze. Die fase kan meerdere jaren duren en verloopt bij iedere vrouw anders.
Opvallend is dat de eerste klachten lang niet altijd typisch hormonaal lijken.
Denk aan: extreme vermoeidheid, slecht slapen, brain fog, concentratieproblemen, vergeetachtigheid, stemmingswisselingen, plotselinge angst of paniek, hartkloppingen en spier- en gewrichtspijn.
Juist doordat deze klachten zo algemeen zijn, worden ze gemakkelijk toegeschreven aan een drukke baan, een gezin, stress of mentale overbelasting.
Waarom lijken overgangsklachten zo veel op een burn-out?
Dat is precies wat deze levensfase zo verwarrend kan maken.
Tijdens de perimenopauze kunnen de spiegels van onder meer oestrogeen en progesteron sterk fluctueren. Deze hormonen zijn niet alleen betrokken bij de menstruatie en vruchtbaarheid, maar hebben ook invloed op processen die te maken hebben met slaap, stemming en het functioneren van de hersenen.
Wanneer je hormonen veranderen, kun je daardoor het gevoel krijgen dat je jezelf niet meer helemaal herkent.
1. Je hoofd voelt ineens ‘mistig’
Je kent het misschien als brain fog: je zoekt naar woorden, vergeet afspraken of leest een e-mail drie keer voordat je begrijpt wat erin staat.
Volgens het onderzoek herkent slechts 43% van de ondervraagde vrouwen concentratie- en geheugenproblemen als een mogelijk hormonaal verschijnsel.
Geen wonder dus dat iemand eerder denkt:
Ik ben gewoon overwerkt.
2. Je wordt wakker met hartkloppingen
Een bonzend hart terwijl je rustig in bed ligt? Dat kan behoorlijk schrikken zijn.
Hartkloppingen kunnen verschillende oorzaken hebben en zijn zeker niet automatisch een overgangssymptoom. Toch komen ze bij sommige vrouwen tijdens de perimenopauze voor.
Uit onderzoek herkende slechts 37% van de vrouwen hartkloppingen zonder inspanning als mogelijk hormonaal.
3. Je voelt ineens angst of paniek
Misschien was je altijd een nuchter persoon. En toch voel je je ineens gespannen, angstig of onrustig zonder dat daar een duidelijke aanleiding voor is.
Ook hierbij is het belangrijk om niet automatisch naar één oorzaak te wijzen. Angstklachten kunnen veel verschillende oorzaken hebben.
Maar als ze samengaan met veranderingen in je cyclus, slaap en andere overgangsachtige klachten, kan het interessant zijn om ook naar de hormonale factor te kijken.
Uit onderzoek blijkt dat slechts 32% van de vrouwen koppelde plotselinge angst- en paniekgevoelens aan hormonen.
4. Je lichaam begint ineens overal pijn te doen
Een stijve schouder. Pijnlijke gewrichten. Spierpijn zonder dat je intensiever bent gaan sporten.
Ook lichamelijke klachten kunnen onderdeel zijn van het veranderende klachtenbeeld rond de overgang. In het onderzoek herkende slechts 28% gewrichts- en spierpijn als mogelijk hormonaal.
Daardoor kan iemand al snel denken aan overbelasting, slijtage of een andere lichamelijke oorzaak.
5. Je slaapt slecht — en daardoor wordt alles erger
Een slechte nacht heeft gevolgen voor vrijwel alles.
Je bent prikkelbaarder. Je concentratie verslechtert. Je hebt minder energie en voelt je emotioneel kwetsbaarder.
En precies daar ontstaat een vicieuze cirkel.
Hormonale veranderingen → slechter slapen → minder energie → meer stress → nog slechter slapen.
Het resultaat kan verdacht veel lijken op een burn-out.
6. Je menstruatie verandert
Dit is misschien wel één van de belangrijkste puzzelstukjes.
Wordt je cyclus korter of langer? Is je menstruatie ineens heviger of juist veel lichter? Slaat je menstruatie soms over?
Veranderingen in je menstruatie kunnen een aanwijzing zijn dat je lichaam richting de menopauze beweegt.
Maar ook hier geldt: één verandering betekent niet automatisch dat je in de overgang bent.
7. Je hebt het gevoel dat je jezelf kwijt bent
Misschien is dit wel de klacht die het moeilijkst uit te leggen is.
Je bent nog steeds dezelfde persoon, maar je voelt je anders.
Minder energiek. Minder scherp. Minder geduldig. Emotioneler. Sneller overprikkeld.
En ondertussen vraag je jezelf af: “Waarom kan ik dit ineens niet meer aan?”
Dat gevoel kan enorm belastend zijn, zeker als je omgeving je klachten vooral ziet als stress.
Burn-out of overgang: hoe weet je wat er speelt?
Het antwoord is helaas niet zo simpel als een checklist.
Vermoeidheid, angst, slecht slapen, hartkloppingen en concentratieproblemen kunnen allemaal meerdere oorzaken hebben. Een arts kan daarom helpen om andere mogelijke verklaringen uit te sluiten.
Wat wél kan helpen, is kijken naar het hele patroon.
Let bijvoorbeeld op:
Je leeftijd
Komen de klachten voor in de jaren waarin perimenopauze mogelijk is?
Je menstruatiecyclus
Is je cyclus veranderd sinds de klachten begonnen?
Je slaap
Slaap je plotseling slechter of word je vaker wakker?
Meerdere klachten tegelijk
Heb je naast mentale klachten ook lichamelijke veranderingen?
Het moment waarop de klachten begonnen
Is er een duidelijk verband met veranderingen in je cyclus of andere lichamelijke signalen?
Hoe meer puzzelstukjes samenkomen, hoe interessanter het wordt om het onderwerp overgang met je huisarts te bespreken. Tevens kun je een afspraak maken met Gwen (48), hormoontherapeut bij Sisterglow
“Maar ik ben nog helemaal niet in de overgang”
Dat is een veelgehoorde gedachte.
De overgang wordt vaak gekoppeld aan het moment waarop een vrouw stopt met menstrueren. Maar dat is eigenlijk het eindpunt van het proces.
De perimenopauze kan al jaren eerder beginnen.
Je hoeft dus niet te wachten tot je menstruatie volledig stopt voordat je hormonale veranderingen kunt ervaren.
En je hoeft ook niet eerst last te krijgen van hevige opvliegers.
Wanneer is het verstandig om naar de huisarts te gaan?
Heb je nieuwe, aanhoudende of heftige klachten? Maak dan een afspraak met je huisarts, zeker wanneer ze je dagelijks functioneren beïnvloeden.
Bij hartkloppingen, pijn op de borst, ernstige benauwdheid, flauwvallen of andere acute klachten is medische beoordeling belangrijk en moet je niet zomaar aannemen dat hormonen de oorzaak zijn.
Bij minder acute klachten kan het helpen om vooraf een overzicht te maken van je symptomen en menstruatiecyclus.
Zo kun je bijvoorbeeld bijhouden:
- wanneer je menstruatie begint;
- hoe lang je cyclus duurt;
- hoe je slaapt;
- wanneer hartkloppingen optreden;
- veranderingen in stemming;
- momenten van angst of onrust;
- concentratieproblemen;
- lichamelijke klachten.
Dat geeft je een beter beeld van het totaalplaatje.
De belangrijkste vraag is misschien niet: “Heb ik een burn-out?”
Maar:
“Wat is er veranderd?”
Want wanneer je lichaam en hoofd ineens anders reageren dan vroeger, is het verleidelijk om jezelf de schuld te geven.
Ik moet minder stress hebben.
Ik moet beter slapen.
Ik moet gewoon wat meer ontspannen.
Waarom lukt het me allemaal niet meer?
Soms is stress inderdaad de verklaring. Soms spelen meerdere factoren mee. En bij sommige vrouwen kunnen hormonale veranderingen onderdeel zijn van het verhaal.
De overgang begint namelijk niet altijd met een opvlieger.
Soms begint hij met een hoofd dat niet meer meewerkt, nachten waarin je wakker ligt en het gevoel dat je jezelf even kwijt bent.
